 |
 |
 |
Mamoudou Kouyaté is de jongste telg
uit het kroostrijke gezin dat El Hadj Kabinet Kouyaté samen met zijn verschillende
vrouwen op de wereld zette. Hij is een van de zoons en dochters die op het
erf in Siguiri zijn geboren en opgegroeid. Siguiri is een zeer bescheiden
stadje in het hart van het Mandingue gebied. Het ligt in Guinea op zowat negenhonderd
kilometer ten oosten van de hoofdstad Conakry. Tot Bamako in Mali is het een
tweehonderdtal kilometer laveren over de piste. Siguiri was de uiteindelijke
bestemming van Kabinet Kouyaté. Heel typisch op het woonerf van de Kouyaté's
is de aanwezigheid van de uitersten: de oudste en de jongste zoon zijn beiden
actief aanwezig. Ze verpersoonlijken tegelijkertijd de traditie en de moderne
wereld. Terwijl Kaourori Kouyaté zich heel traditioneel opstelt en uit hoofde
van zijn titel - waarover straks meer - onder anderen verantwoordelijk is
voor het doorgeven van zijn kennis, vermengt de traditionele wereld en de
moderne maatschappij zich in de persoon van Mamoudou. Het actief bespelen
van de gitaar, een modern instrument, is daar maar één voorbeeldje van.
Deze familie aanspreken met de naam Kouyaté is zeer onvolledig. Het vertelt
meer over haar wanneer ze als Konkoba-familie wordt aangeduid, want hierdoor
krijgt ze onmiddellijk een plaats in de geschiedenis en een sociale rol in
de maatschappij. In het dagelijks leven namen inwoners van Siguiri met wie
ik sprak vaak een andere houding aan wanneer ze hoorden dat ik verbleef op
het erf van de Konkoba. Konkoba is de titel die mag gedragen worden door de
griot die de meeste kennis heeft, die als het ware boven alle andere griots
staat. In het lied dat bij de konkoba-melodie wordt gezongen, hoor je dat
deze zich in Siguiri bevindt. Konkoba is tegelijkertijd ook de aanduiding
van het masker dat traditioneel door de Konkoba-familie bewaard wordt.
Vorig jaar verbleef ik een dikke maand op het erf van deze familie. Met de
hulp van de regen slaagde ik erin om mijn verblijf nog even te verlengen.
Slechts met moeite (letterlijk en figuurlijk) vond ik de weg terug naar Bamako.
De hoofdbrok tijdens dit verblijf was het leren spelen van de traditionele
balafoon melodieën. Als hoofdleraar kreeg ik de Konkoba zelf toegewezen. (ik
noem deze plaats de bala-source, de bron van kennis, een woordspeling die
N'Faly Kouyaté me influisterde). Zijn broer (helaas kan hij momenteel niet
meer spelen door een rugletsel) Sekou, bleef altijd aanwezig Daarnaast werden
Balla en Mamoudou aangeduid als occasionele lesgevers. In de rand hiervan
komen er vele dingen bovengronds, o.a. traditie versus moderniteit zowel in
het spelen van de melodie als in het doorgeven ervan. Heel interessant. Het
is een groot voordeel om te leven op het erf van je persoonlijke leraar. Een
leraar heeft daardoor de mogelijkheid om verschillende stappen te zetten naar
kennisoverdracht toe. Een leerling heeft altijd de mogelijkheid om daarop
in te gaan. Ook tijdens onze dagelijkse wandeling na de les werd ik voortdurend
onderricht. Bovendien wordt het leven van iedere dag gewoon verder gespeeld,
krijg je daar een plaats in en draai je zonder het zelf te beseffen mee op
de regelmaat van regen, zon en maan. Zo werd het de gewoonte dat de meisjes
- overdag hard werkend - s'avonds gezellig kwamen kletsen en zingen, of dat
iedereen in slaap viel voor de tv die soms werd uitgehaald. De jongens waren
overdag altijd in voor een wandelingetje in de buurt en de jongeren waren
altijd uit op een palaver voor- en na het eten en vooral: thee overdag. De
ouderen hielden ondertussen een oogje en oortje in 't zeil en wisten achteraf,
bij de laatste reünie, precies te vertellen wat ik tijdens mijn verblijf had
uitgespookt. Waarschijnlijk weten ze ook precies welke informatie ik overal
kreeg. Hoe en wat er verder zal gebeuren kom ik wel te weten wanneer ik volgende
zomer terug in de familie zal verblijven
De lucht op het erf van de Konkoba zindert van sluimerende muziek en sluimerende
woorden. Het is een erf waar de traditie van verhalenvertellers en muzikanten
is opgebouwd bij het stichten ervan door de vorige Konkoba: El Hadj Kabinet
Kouyaté. En net over deze persoon wordt er heel veel gesproken. Iedereen,
zijn oude vrienden Camara, zijn oude vriend Sérémady Condé, zijn vrouwen,
zonen en dochters, zijn het erover eens dat hij wel een heel bijzonder man
was: als muzikant, als bemiddelaar, als artiest, als leider van het erf, als
contactpersoon tussen de plaatselijke bevolking en de kolonialisten … het
moet een indrukwekkend mens geweest zijn. Zijn leventocht begon in Manfaran
en eindigde in Siguiri. Wat er onderweg plaatsvond is het levensverhaal van
een ondertussen legendarisch geworden figuur.
Verbonden met de context van de balafoon melodieën en de veranderingen die
plaatsgrijpen in de nieuwe maatschappij, is Siguiri een zeer boeiende plek
in de wereld geworden. En daar ga ik me de volgende jaren in verdiepen: samen
met de familie ga ik op zoek naar de voetsporen van El Hadj Kabinet Kouyaté
want tussen Manfaran en Siguiri heeft hij een uniek pad bewandeld. Onderweg
probeer ik met al mijn zintuigen de volledige context van het verhaal op te
zuigen, door toe te laten wat wordt gegeven en geduldig te wachten op wat
misschien nog komt.
 |
 |
Rachel Laget, maart 2005; voor andere artikels van Rachel, klik hier